Muziekzomer 2018

Interview componist Jan-Peter de Graaff

'Ode van een klassieke componist aan de jazzmuziek!'

Jan-Peter de Graaff (1992) begon al muziek te componeren toen hij vijftien was en studeerde aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Hier krijg hij onder anderen les van Guus Janssen, Caliope Tsoupaki en Diderik Wagenaar. Hij schreef al meer dan dertig werken voor verschillende bezettingen, van solowerken tot symfonieorkesten. Deze Muziekzomer is zijn muziek te horen in de kameropera De Grens en gaat zijn nieuwe werk Variations in première, uitgevoerd door Ensemble Mescolare voor het programma Mescolare goes hybrid. De hoogste tijd dus om even een praatje met hem te maken. 

Hoe ben je betrokken geraakt bij de voorstelling de Grens?
Na de première van mijn eerste opera All Rise! ben ik benaderd door Marc Zoutendijk, bestuurslid van het huiskameroperafestival, Salone dell’Opera, om voor het lustrum van het festival in Vught en Amerongen een nieuwe kameropera te schrijven, waarbij het belangrijk was dat er een link met een van de locaties werd gemaakt. Na wat onderzoek besloten mijn librettist en ik om een opera te maken over Kaiser Wilhelm II, omdat hij een tijd lang op kasteel Amerongen heeft gewoond. De opera speelt zich af in Eijsden, bij de Belgische grens, waar Kaiser Wilhelm II wacht op toestemming om het land binnen te komen. Vanuit Eijsden vertrok hij naar kasteel Amerongen. De kameropera bleek een groot succes op het festival, waardoor wij, in samenwerking met Opera Zuid en VIA ZUID, een grotere versie konden maken, die kon worden uitgevoerd op festivals en in theaterzalen. De voorstelling is verlengd met een tweede scène waarin dieper wordt ingegaan op de verhouding tussen de twee karakters.

Waar heb jij je door laten inspireren bij het componeren van de muziek voor deze voorstelling?
Ik heb me laten inspireren door Duitse klassieke muziek uit het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw. Doordat ik verschillende stijlelementen daaruit heb overgenomen, bevindt het publiek zich direct in de sfeer van honderd jaar geleden. Het ensemble But What About (dat samen met young artist in residence Pieter van Loenen in De Grens speelt, red.) is daarnaast zo kleurrijk dat het voor mij mogelijk is om heel snel van stijl en/of emotie te schakelen in de muziek, zonder dat het publiek dit merkt. Hierdoor kon ik ook een aantal muzikale verassingen inbouwen. De regie sluit hier perfect op aan; Saskia Bonarius heeft zich op haar beurt weer laten inspireren door de stomme films uit de jaren 20, met overdreven gebaren, abrupte timing en meer.

Wat spreekt jou aan in dit verhaal? Waarom wilde je hier graag aan meewerken?
De librettist en ik hebben dit verhaal gekozen omdat het dit jaar honderd jaar geleden is dat Kaiser Wilhelm aankwam in Nederland. In die tijd had Nederland net een miljoen Belgische vluchtelingen opgenomen nadat de beruchte 'Dodendraad' was uitgeschakeld: een elektrisch hek met een spanning van tweeduizend Volt langs de Nederlands-Belgische grens dat ervoor moest zorgen dat men geen vluchtpoging durfde te ondernemen. In onze huidige tijd, waar we opnieuw te maken hebben met grote migratiestromen vanwege oorlog, honger en geweld leek mij dit een goed onderwerp om vragen te stellen als: hoe ver zijn we als mensheid in honderd jaar überhaupt gekomen? Daarnaast is Kaiser Wilhelm II, door zijn continue stemmingswisselingen en zijn kinderlijke gedrag een zeer interessant operakarakter.

Je hebt de opdracht voor het stuk Variations van Ensemble Mescolare gekregen. Kun je iets vertellen over de samenwerking met Ensemble Mescolare en hoe die tot stand is gekomen?
De aanleiding voor de oprichting van Ensemble Mescolare was de goede onderlinge chemie die ontstond tijdens mijn Bachelor eindexamen aan het Koninklijk Conservatorium. Een jaar later heb ik voor hen mijn Concerto Grosso geschreven. Daarna hadden wij al de intentie om onze samenwerking verder uit te bouwen. Dit kwam in een stroomversnelling toen ik te horen kreeg dat ik een werkbeurs van het Fonds Podiumkunsten toegekend had gekregen om met hen te werken aan een stuk waarin een cross-over tussen jazz en klassiek centraal staat. Intussen hadden zij contact gelegd met een jazztrio om samen te gaan werken, dus zodoende kwamen wij allemaal bij elkaar. 

Wat heeft je geïnspireerd bij het schrijven van Variations?
Ik ben vooral gaan kijken naar muziek die genoteerd is, maar toch van de spelers heel veel vrijheid verlangt, zowel in de klassieke wereld als in de jazz. Een belangrijke inspiratiebron binnen de jazz was bijvoorbeeld het trio 'The Bad Plus'. Dat jazztrio laat zich inspireren door muziek van Stravinsky, Bartók en Ligeti en maakt muziek met complexe maatsoorten en vreemde akkoorden, maar heeft toch een bijzonder aanstekelijke groove.

Waar gaat dit werk over? En, waarom juist hierover?
Ik wilde graag een werk schrijven waarin ik mezelf uitdaag om niet alle noten te letterlijk op te schrijven, zonder de controle over de muziek te verliezen. Het moest wel een samenhangend stuk zijn, dus ik was vooral aan het spelen met dat spanningsveld. Je zou kunnen zeggen dat het een ode is van een klassieke componist aan de jazzmuziek, zoals Leonard Bernstein ook regelmatig deed. In de eerste drie delen wordt op een individuele manier gezocht naar groove, structuur en schoonheid, binnen zowel strakke als losse kaders, waarin ik spelers laat improviseren. In deze drie delen spelen ritmiek, maatwisselingen en vloeiende lijnen de hoofdrol. Dit leidt uiteindelijk naar een spetterende cocktail in het laatste deel, waarin al het materiaal uit de eerdere delen terugkomt, maar in een gemuteerde versie: zwaarder, heftiger en onvoorspelbaarder. 

Hoe vind je het dat jouw werken worden gespeeld op verschillende festivals, waaronder het Grachtenfestival, de Gaudemus Muziekweek en de NJO Muziekzomer?
Dat vind ik geweldig, het is fijn om te zien dat de festivals zo enthousiast reageren op mijn muziek. Ik hoop dan ook dat ik vaker te gast mag zijn op een festival als de NJO Muziekzomer!

De Grens is te zien op:
> zo. 12 aug. De Gelderlandfabriek, Culemborg

Variations is te beluisteren op de volgende data:
> zo. 5 aug. - Fort Lent, Nijmegen
> do. 9 aug. - Aardbeientuin, Oene
> zo. 12 aug. - Openluchttheater, Ede
> vr. 17 aug. - Het Koelhuis, Zutphen
> za. 18 aug. - Veluvine, Nunspeet

www.janpeterdegraaff.com 
 

 

NJO NIEUWSBRIEF
Volg de NJO Muziekzomer ook via de nieuwsbrief.